Zamek Książ

Zamek Książ w Wałbrzychu to miejsce wyjątkowe. Trzeci co do wielkości zamek w Polsce i jeden z największych w Europie w sposób szczególny stanowi przykład bogatego dziedzictwa kulturowego Ziemi Wałbrzyskiej – części Dolnego Śląska, regionu Polski o zawiłej historii, bogatym dorobku materialnym i intelektualnym, pełnym wspaniałych widoków
i tajemniczości.

Dzisiejszy Zamek znacznie różni się od tego, jaki był w dawnych wiekach. W średniowieczu funkcjonował jako typowy zamek rycerski, pełniący ważną rolę w systemie zamków obronnych wzdłuż granicy księstw piastowskich. Pierwotna warownia obronna, wzniesiona pod koniec XIII wieku przez piastowskiego księcia Bolka I zwanego Surowym, z czasem stała się rezydencją książęcą. Zamek, nazywany „Kluczem do Śląska”, miał wówczas duże znaczenie strategiczne, gdyż zabezpieczał drogi handlowe ze Śląska do Czech.

Od końca XIV wieku historia Książa była bardzo burzliwa i dramatyczna – ziemie, na których leżał, zmieniały królów, często zmieniali się zarządcy zamku, padał on ofiarą wojen, grabieżczych napadów i pożarów, był celem walk żądnych majątku panów. Nowa karta w historii Książa otworzyła się w 1509 roku, kiedy to Zamek i dobra książańskie kupił Conrad I von Hochberg.

Po otrzymaniu Zamku na własność w roku 1605 Hochbergowie utrzymali go w posiadaniu przez kolejne trzy wieki, stając się jednym z najbardziej wpływowych i najbogatszych rodów pruskich. Wiek XIX przyniósł im tytuł książęcy. Dzięki małżeństwu Jana Henryka VI z Anną Anhalt-Pless ród wszedł w posiadanie rozległych dóbr Księstwa Pszczyńskiego na Górnym Śląsku. Od tej pory właściciele Książa tytułują się książętami Hochberg von Pless.

Staraniem nowych właścicieli Książ z ufortyfikowanego zamku rycerskiego zmieniał się w coraz bogatszą rezydencję pałacową, z czasem przekształconą w budzącą ogólny podziw siedzibę najwyższej arystokracji.

W swojej przedwojennej historii Książ przeżył dwie wielkie przebudowy. Pierwsza, tzw. barokowa, przypadła na początek XVIII wieku. Wtedy powstały monumentalna wschodnia fasada
z głównym wejściem, wspaniała Sala Maksymiliana i ciąg salonów barokowych, a także budynek bramny, w którym znajdowała się biblioteka. W 1797 roku na wzgórzu po drugiej stronie wąwozu wzniesiono romantyczną ruinę, tzw. Stary Książ – uznaną wówczas atrakcję turystyczną. Druga rozbudowa Zamku przypada na lata 1909–1923. Zamek powiększono wówczas o skrzydła północne i zachodnie, do których dobudowano dwie wieże. Niesprzyjające dla Zamku okoliczności polityczne oraz problemy osobiste Hochbergów nie pozwoliły na dokończenie przebudowy i przyczyniły się do krachu finansowego rodziny. Hochbergowie musieli opuścić Książ, ich dobra przeszły pod zarząd komisaryczny, a w roku 1941 uległy konfiskacie na rzecz Rzeszy Niemieckiej. Podczas II wojny światowej w wyniku adaptacji Zamku na kwaterę wojenną przez paramilitarną Organizację Todt jego część została w drastyczny sposób zniszczona. Wyposażenie wywieziono. Pod Zamkiem przez więźniów z obozu koncentracyjnego Gross-Rosen drążone były ogromne tunele – część budowanego w Górach Sowich kompleksu Riese (Olbrzym). Ich przeznaczenie do dziś owiane jest mgłą tajemnicy. Przypuszcza się, że miały tu powstać fabryki broni, a sam Książ przygotowywano na jedną z kwater Führera. Podziemia zostały częściowo zamaskowane przez hitlerowców w ostatnich miesiącach wojny. W latach powojennych Zamek nadal ulegał dewastacji. Dopiero w latach 50. Książ został zabezpieczony, a w latach 70. rozpoczęto pierwsze prace remontowe. Obecnie zamek należy do Gminy Wałbrzych.

Jedną z barwniejszych postaci w historii zamku była ostatnia Pani na Zamku Książ – Księżna Daisy – słynąca z wielkiej urody Angielka, która w wieku 18 lat została żoną Jana Henryka XV.
Była ona miłośniczką pięknej biżuterii, kwiatów, zajmowała się działalnością charytatywną. Księżna przyciągała do Zamku najznakomitszych przedstawicieli ówczesnej arystokracji. Często kojarzona jest z niezwykłym, uznanym za najdłuższy na świecie, naszyjnikiem z pereł – liczącym prawie 7 metrów. Legenda podaje, że z tymi perłami związana jest klątwa, jaka dotknęła Księżną. Mimo że była kobietą piękną, zamożną i wpływową, nie była do końca szczęśliwa. Po rozwodzie i późniejszej konfiskacie majątku w Książu przez władze hitlerowskie schorowana Daisy mieszkała jeszcze krótko w Zamku, a następnie przewieziona została do willi zamkowej w Wałbrzychu, gdzie zmarła 29 czerwca 1943 roku. Być może Daisy kazała pochować się w owych perłach, a pewne jest, że miejsce jej pochówku do dziś pozostaje owiane tajemnicą.

Katarzyna Matuła i Magdalena Woch

Organizator

Partnerzy

Patronat medialny

Opieka medialna